Narodowy Dzięń Pamięci Ofiar Niemieckich Obozów Koncentracyjnych - zapowiedź

14 czerwca 1940 roku to jedna z najtragiczniejszych i najważniejszych dat w historii współczesnej Polski. Tego dnia z więzienia w Tarnowie wyruszył pierwszy masowy transport 728 więźniów politycznych, których niemiecki okupant skierował do nowo utworzonego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz. Wydarzenie to uznaje się za oficjalny początek funkcjonowania tej fabryki śmierci, a dzień ten został ustanowiony przez Sejm RP Narodowym Dniem Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady.

Wśród pierwszych więźniów, którzy przekroczyli bramę obozu i otrzymali najniższe numery obozowe, znalazła się kilkudziesięcioosobowa grupa mieszkańców Podhala, Spisza i Orawy. Byli to w większości bardzo młodzi ludzie - nowotarscy i zakopiańscy harcerze, uczniowie, wybitni sportowcy, kurierzy tatrzańscy oraz tzw. "turyści", którzy próbowali przedostać się przez Tatry, Słowację i Węgry do formującego się we Francji Wojska Polskiego. Obok nich w bydlęcych wagonach jechali przedstawiciele lokalnej inteligencji, nauczyciele i urzędnicy, aresztowani przez Gestapo w ramach krwawej Akcji AB, mającej na celu wyniszczenie elity przywódczej narodu polskiego.

Dla większości podhalańskich patriotów Auschwitz okazało się wyrokiem śmierci. Mordercza praca, głód, brutalne tortury i nieludzkie traktowanie sprawiły, że wielu z nich zginęło już w pierwszych miesiącach funkcjonowania obozu, w latach 1940?1941. Tylko nielicznym, dzięki niezwykłemu hartowi ducha, odwadze, a czasem brawurowym ucieczkom, udało się doczekać końca wojny.

Poniższa lista jest dokumentem pamięci i hołdem złożonym synom podhalańskiej ziemi, którzy jako pierwsi stanęli oko w oko z machiną niemieckiego terroru.

OKOLICE ZAKOPANEGO
Więźniowie katowni Gestapo Palace (Zakopane)
(Osoby aresztowane na Podhalu, poddawane brutalnym torturom bezpośrednio w Zakopanem przed wywózką)

Henryk Bednarski (nr 67) - ur. 1885, Zakopane. Wybitny taternik i ratownik TOPR; zmarł po wyzwoleniu w 1945 r.
Józef Hordyński (nr 347) - ur. 20.10.1917, Zakopane. Działacz sportowy, narciarz; przeżył obóz.
Józef Chramiec (nr 415) - ur. 3.03.1893, Zakopane. Urzędnik; zginął w Auschwitz 10 marca 1942 r.
Stefan Chramiec (nr 419) - ur. 2.09.1917, Zakopane. Zwolniony z obozu w lipcu 1941 r.; przeżył.
Andrzej Chramiec (nr 421) - ur. 30.11.1920, Zakopane. Uciekł z obozu w 1944 r.; przeżył.
Jan Kwieciński (nr 444) - ur. 26.04.1893, Zakopane. Zginął w Auschwitz 3 listopada 1940 r.
Janusz Kwieciński (nr 443) - ur. 29.07.1921, Zakopane. Syn Jana; przeniesiony do KL Dachau, przeżył.
Stanisław Kula (nr 476) - ur. 24.03.1920, Zakopane. Zginął w Auschwitz 4 czerwca 1941 r.
Ludwik Müller (nr 486) - ur. 18.08.1912, Zakopane. Zwolniony w 1940 r.; dalsze losy nieznane.
Stanisław Mróz (nr 487) - ur. 2.05.1921, Zakopane. Przeniesiony do KL Flossenbürg, przeżył.
Stefan Berbeka (nr 496) - ur. 1.09.1921, Zakopane. Zginął w Auschwitz 25 marca 1941 r.
Emil Schodnicki (nr 510) - ur. 22.05.1914, Zakopane. Zginął w Auschwitz 14 maja 1942 r.
Marian Polankowy (nr 542) - ur. 27.09.1912, Zakopane. Zginął w Auschwitz 24 marca 1942 r.
Mieczysław Rzepecki (nr 548) - ur. 3.12.1908, Zakopane. Zginął w Auschwitz 10 maja 1942 r.
Tadeusz Chlipalski (nr 555) - ur. 18.10.1920, Zakopane. Przeniesiony do KL Mauthausen, przeżył.
Adam Swiszczowski (nr 565) - ur. 22.12.1919, Zakopane. Zginął w Auschwitz 17 stycznia 1941 r.
Roman Gąsienica-Samek (nr 604) - ur. 11.02.1921, Zakopane. Zginął w obozie 22 września 1941 r.
Władysław Gąsienica-Roj (nr 683) - ur. 23.11.1912, Zakopane. Przeniesiony do KL Sachsenhausen, przeżył.
Wincenty Galica (nr 711) - ur. 15.08.1916, Zakopane. Lekarz, wybitny działacz podhalański; przeżył obóz.

Pozostali mieszkańcy i tzw. turyści (Zakopane)
(Zatrzymani na szlakach, kurierzy lub ujęci podczas prób ucieczki przez Tatry na Węgry)
Wiesław Maciejko (nr 74) - ur. 3.10.1916, Zakopane. Zginął w Auschwitz 3 grudnia 1941 r.
Władysław Szatkowski (nr 479) - ur. 3.07.1914, Zakopane. Przeniesiony do KL Buchenwald, przeżył.
Mieczysław Bodurek (nr 719) - ur. 10.04.1911, Zakopane. Zginął w obozie.

OKOLICE NOWEGO TARGU
Więźniowie katowni Gestapo Palace (Nowy Targ)
Józef Mroszczak (nr 452) - ur. 11.12.1914, Nowy Targ. Zginął w Auschwitz 8 listopada 1941 r.
Franciszek Puka (nr 455) - ur. 18.06.1914, Nowy Targ. Przeniesiony do KL Neuengamme, przeżył.
Kazimierz Polaczyk (nr 456) - ur. 24.11.1921, Nowy Targ. Zginął w Auschwitz 13 marca 1941 r.
Marian Sutor (nr 463) - ur. 7.12.1921, Nowy Targ. Zginął w Auschwitz 25 lutego 1942 r.

Pozostali mieszkańcy i tzw. turyści (Nowy Targ)
Janusz Rajski (nr 473) ur. 20.06.1923, Nowy Targ. Rozstrzelany pod Ścianą Śmierci 27 maja 194
Kazimierz Król (264) ur.10.10.1922, Nowy Targ. Ekspedient; aresztowany w sklepie, zginął w Auschwitz 26 sierpnia 1942 r.
Kazimierz Rajski (nr 474) ur. 14.12.1919, Nowy Targ. Brat Janusza; rozstrzelany tego samego dnia 27 maja 1942 r.
Stanisław Staszel (nr 64) ur. 8.05.1891, Nowy Targ. Urzędnik miejski; zginął w Auschwitz 5 marca 1942 r.
Jerzy Bielecki (nr 241) ur. 28.03.1921, Nowy Targ. Ujęty na granicy. Zasłynął brawurową ucieczką z obozu w mundurze SS-mana wraz z żydowską więźniarką Cylą Cybulską; przeżył wojnę.
Jan Skalski (nr 470) ur. 24.10.1919, Nowy Targ. Zginął w Auschwitz 20 czerwca 1941 r.
Stanisław Lapsa (nr 489) ur. 3.05.1920, Nowy Targ. Zginął w Auschwitz 5 czerwca 1941 r.
Marian Jaskierski (nr 498) ur. 2.02.1920, Nowy Targ. Zginął w Auschwitz 21 maja 1941 r.
Fryderyk Krystian (nr 500) ur. 1.03.1921, Nowy Targ. Zginął w Auschwitz 1 listopada 1941 r.
Jan Handzel (nr 513) ur. 25.04.1912, Nowy Targ. Zginął w Auschwitz 10 sierpnia 1941 r.
Józef Krauzowicz (nr 556) ur. 19.03.1920, Nowy Targ. Przeniesiony do KL Buchenwald, przeżył.
Tadeusz Skalski (nr 722) ur. 20.06.1896, Nowy Targ. Oficer Wojska Polskiego; zginął w obozie.
Franciszek Wach (nr 726) ur. 28.09.1894, Ostrowsko k. Nowego Targu. Zginął w obozie.

OKOLICE RABKI-ZDROJU
Mieszkańcy i tzw. turyści (Rabka i Rdzawka)
Jan Rapacz (nr 544) ur. 22.05.1914, Rdzawka k. Rabki. Zginął w Auschwitz 11 lutego 1941 r.
Antoni Karownik (nr 546) ur. 1.01.1914, Rabka. Przeniesiony do KL Dachau, przeżył.

REGION PIENIN I CZORSZTYNA
Mieszkańcy i tzw. turyści (Maniowy, Krościenko, Szczawnica, Czorsztyn)
(Ujęci głównie w rejonie pasa granicznego w Pieninach)
Stanisław Drohojowski (nr 453) ur. 12.01.1885, Czorsztyn. Zginął w Auschwitz 20 grudnia 1940 r.
Adam Drohojowski (nr 454) ur. 21.12.1916, Czorsztyn. Syn Stanisława; zginął w obozie trzy dni po ojcu -23 grudnia 1940 r.
Jan Iskrzycki (nr 464) ur. 24.12.1912, Szczawnica. Uciekł z obozu w 1944 r.; przeżył.
Jan Wolski (nr 465) ur. 13.06.1913, Maniowy. Przeniesiony do KL Neuengamme, przeżył.
Józef Gabryś (nr 512) ur. 1.03.1920, Krościenko nad Dunajcem. Zginął w obozie 5 maja 1941 r.

W niedzielę 14 czerwca br. w kościele św. Katarzyny w Nowym Targu o godz.12,30 odprawiona zostanie uroczysta msza św. w intencji wszystkich Polaków zamordowanych przez niemieckich zbrodniarzy w obozach koncentracyjnych i obozach zagłady.

Zapraszamy wszystkich, którzy w tym dniu zechcą modlitwą uczcić pamięć tych, którym odebrano życie w imię rasistowskiej ideologii. Po mszy św. złożymy kwiaty i zapalone znicze pod Tablicą Pamięci.

Nowotarska Grupa Mieszkańców Pamięć