Gorczańska Wigilia w Muzeum Orkana. Tradycja i magia

W Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju można oglądać wystawę czasową poświęconą przygotowaniom do Wigilii oraz bożonarodzeniowym zwyczajom regionu gorczańskiego. Ekspozycja przenosi zwiedzających do górskich wsi, gdzie święta miały głęboki wymiar symboliczny i wspólnotowy.

Centralne miejsce zajmuje rekonstrukcja stołu wigilijnego. Stół nakryto białym obrusem, pod którym leży siano. Ten prosty gest nawiązywał do żłóbka, w którym narodził się Jezus, oraz do wartości ubóstwa i pokory. Na stole znalazły się elementy codziennego wyposażenia, które dawniej towarzyszyły wieczerzy.

Ważnym detalem są podłaźniczki, czyli dekoracje z jodłowych i świerkowych gałązek, zdobione bibułą i papierowymi ozdobami. Wieszano je nad stołem lub w izbie. Miały przynosić szczęście i chronić dom przed złymi mocami.

Jednym z najbardziej intrygujących elementów wystawy jest symboliczny łańcuch oplatający stół lub umieszczony pod nim. Zwyczaj znany w polskich górach, także w Gorce, oznaczał jedność rodziny i trwałość domowych więzi. Wierzono, że chroni domowników przed rozstaniem i niepowodzeniami w nadchodzącym roku.

Pod stołem znalazła się również siekiera. Żelazo miało odstraszać złe moce i zapewniać zdrowie. Siekiera symbolizowała siłę, spokój w rodzinie i odporność na trudności. Podczas wieczerzy domownicy opierali o nią stopy, by w nowym roku być silnymi jak żelazo.

Na ekspozycji nie zabrakło choinek i ozdób wykonanych z papieru i bibuły. Papierowe łańcuchy, gwiazdy i delikatne "światy" przypominają czasy, gdy rękodzieło zastępowało fabryczne dekoracje i nadawało świętom wyjątkowy charakter.

W kulturze ludowej Wigilia nie była tylko kolacją. To czas dzielenia się opłatkiem, pamięci o zmarłych i wspólnego oczekiwania. Przy stole zostawiano puste miejsce dla niespodziewanego gościa lub dusz przodków, podkreślając znaczenie gościnności i więzi międzypokoleniowych.

Wystawę można oglądać do końca stycznia w godzinach pracy muzeum w Rabka-Zdrój. To okazja, by poznać bogactwo gorczańskich tradycji i zrozumieć sens zwyczajów, które przez wieki budowały lokalną tożsamość.
opr. fi/