Poniedziałek, 19 kwiecień 2021, Imieniny: Adolfa, Tymona, Pafnucego
Nowy Targ i okolice
Clouds
Wiatr: 7.416 km/h Wilgotność: 93
Clouds
Wiatr: 7.416 km/h Wilgotność: 93
Clouds
Wiatr: 7.416 km/h Wilgotność: 93
Clouds
Wiatr: 1.008 km/h Wilgotność: 92
Clouds
Wiatr: 5.58 km/h Wilgotność: 90
Rain
Wiatr: 7.416 km/h Wilgotność: 93
Jakość powietrza
Nowy Targ
Umiarkowana
Zakopane
Dobra
Rabka-Zdrój
Dobra
07.04.2021, 09:21 | czytano: 1793

Godła szalayowskie. Szczawnica wraca do unikatowej tradycji

W uzdrowisku od połowy XIX wielu istnieje unikatowa na skalę światową tradycja nadawania domom godeł. Miejski Ośrodek Kultury wraz z Urzędem Miasta i Gminy Szczawnica zachęcają mieszkańców, żeby tę tradycję kontynuować.

O idei, która przyświecała Józefowi Szalayowi i wymogach, jakie musieli spełnić gospodarze domów, by otrzymać godło, a także o utworzonym niedawno w Szczawnicy „Szlaku Godeł Szalayowkich” opowiada Marta Słowik – historyk z Muzeum Pienińskiego im. Józefa Szalaya w Szlachtowej.
 
Skąd Józef Szalay wziął pomysł na nadawanie szczawnickim domom godeł?

Marta Słowik: - W 1842 roku Józef Szalay przejął uzdrowisko od swoich rodziców. Zaczął wtedy jego rozbudowę. Oczywiście nie było wtedy tylu co dzisiaj pensjonatów oraz miejsc, w których ludzie przyjeżdżający na leczenie uzdrowiskowe mogliby zamieszkać. Dzięki godłom wiszącym na chatach przyjezdni wiedzieli, że dany dom można wynająć. Teraz do sanatorium przyjeżdża się na dwa, góra trzy tygodnie, natomiast za czasów Józefa Szalaya  wczasy lecznicze w uzdrowisku trwały cztery miesiące – od maja do września. Biała izba stawała się więc dla kuracjuszy domem na kilka miesięcy. Wczasowicze przyjeżdżali do uzdrowiska z całym swoim dobytkiem.

Czy każdy mógł być posiadaczem takiego godła? Czy istniały wymogi, które musiał spełnić gospodarz?

MS: - Józef Szalay wpadł na pomysł, że również prywatni gospodarze mogą wynajmować tak zwane „białe izby” w swoich góralskich domach. Postawił jednak trzy warunki, które musieli oni spełnić, by móc przyjmować kuracjuszy. W XIX wieku chałupy góralskie w większości były „kurnymi chatami”, czyli  nie miały kominów, więc ktoś, kto chciał przyjmować gości, musiał wypuścić komin ponad dach. Gospodarz miał obowiązek również wstawić drewnianą podłogę (w większości domów podłogę zastępowały klepiska) oraz wstawić szklane szyby w okna. Ktoś, kto w taki sposób unowocześnił swój dom, mógł otrzymać godło.

Kto był autorem godeł szalayowskich?

MS: - Według tradycji tablice malował sam Józef Szalay, ale wiemy, że wykonywane były one również przez innych, anonimowych twórców.

Kiedy pojawiła się pierwsza wzmianka o godłach szalayowskich?

MS: Było to w 1841 roku. Opublikowała ją jedna z gazet wydawanych w tym okresie.

Ile godeł było za czasów Józefa Szalaya?

MS: - Niestety ciężko jest powiedzieć. Nie jesteśmy ich w tej chwili w stanie policzyć. Korzystając ze źródeł, które zostały z czasów Józefa Szalaya, organizatorzy „Szlaku Godeł Szalayowskich” obliczyli, że na szczawnickich domach wisiało około 105 godeł. Są to jednak dane szacunkowe.

Skąd wziął się pomysł na utworzenie w Szczawnicy Szlaku Godeł Szalayowskich? Kto był jego autorem?

MS: Utworzenie szlaku w uzdrowisku to inicjatywa Muzeum Szalayowskiego oraz  Urzędu Miasta Szczawnicy.  Powstał on, by promować uzdrowisko. Godła na domach można spotkać tylko w Szczawnicy. Nigdzie indziej, ani w Polsce, ani na świecie, nie istniał taki zwyczaj. Niestety do naszych czasów przetrwało niewiele oryginalnych tablic z okresu Józefa Szalaya.

Jak wyglądała renowacja godeł?

MS: - Już w latach 70-tych XX wieku Pieniński Oddział PTTK wpadł na pomysł, by odnowić godła szalayowskie. Zrekonstruowano również tablice, które nie przetrwały próby czasu. Było dwóch artystów zajmujących się odnawianiem godeł – Jan Papież i Józef Bieniek. Natomiast w latach 2008-2010 w czasie przygotowań  do utworzenia w uzdrowisku „Szlaku Godeł Szalayowskich” odnowiono i zrekonstruowano 93 godła. Wykonał je artysta plastyk Wieńczysław Kołodziejski, właściciel „Muzycznej Owczarni”.

Czy ten pomysł zyskał swoich zwolenników wśród mieszkańców Szczawnicy?

MS: - Tak, nasza inicjatywa cieszyła się dużą popularnością. Wiele  osób – nawet tych, które pierwotnie nie miały na swoich domach godeł – z ochotą je teraz przyjmują. Świadczy to o tym, że współcześni szczawniczanie chcą kultywować tę tradycję, ponieważ jest ona wyjątkowa i niepowtarzalna.



Rozmawiała Weronika Błażusiak

* * *

Krótki opis procedury składania wniosków:

Godła mogą być przyznane właścicielom nieruchomości położonym na terenie Miasta i Gminy Szczawnica:
a. trudniącym się wynajmem kwater, prowadzeniem pensjonatów, hoteli, obiektów gastronomicznych,
b. szczególnie dbającym o wygląd estetyczny własnej nieruchomości,
c. zasłużonym dla Miasta i Gminy Szczawnica, których działalność i osiągnięcia przyczyniły się do promocji Miasta i Gminy Szczawnica.

Aby uzyskać tablicę należy zgłosić swoją kandydaturę w formie pisemnej w Miejskim Ośrodku Kultury w Szczawnicy. Wniosek do wypełnienia można pobrać z tej strony UMiG Szczawnica. Wnioski będą rozpatrywane na posiedzeniu Kapituły Honorowej, posiedzenie jest planowane w maju lub czerwcu. Po pozytywnym rozpatrzeniu kandydatury wnioskodawca wykonuje tablicę na własny koszy, zgodnie z wymaganiami (wymagania podane w obecnym regulaminie mogą ulec zmianie). Po wykonaniu tablic zostaną one wręczone właścicielom na uroczystej sesji rady miejskiej. 

jd / wb
najnowsze informacje
komentarze
misiek11:03, 7 kwietnia 2021
Jakie godło proponujecie na budynku Urzędu Miasta i Gminy w Szczawnicy?
Jarek09:43, 7 kwietnia 2021
> w latach 2008-2010 w czasie przygotowań do utworzenia w uzdrowisku
> ?Szlaku Godeł Szalayowskich? odnowiono i zrekonstruowano 93 godła.
> Wykonał je artysta plastyk Wieńczysław Kołodziejski, właściciel
> ?Muzycznej Owczarni?.

I niestety zrekonstruował tak, że po 2 latach wiszenia na fasadzie nasze "nowe" godło wygląda gorzej niż to, które zastąpiło. :/ Artysta najwyraźniej zapomniał, że godła nie wiszą w galerii i nie utrwalił ich przeciwko opadom i słońcu... :(((
dodaj komentarz
regulamin
Komentarze są prywatnymi opiniami czytelników portalu. Podhale24.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy. Podhale24.pl zastrzega sobie prawo do nie publikowania komentarzy, w szczególności zawierających wulgaryzmy, wzywających do zachowań niezgodnych z prawem, obrażających osoby publiczne i prywatne, obrażających inne narodowości, rasy, religie itd.
Usuwane mogą być również komentarze nie dotyczące danego tematu, bezpośrednio atakujące interlokutorów, zawierające reklamy lub linki do innych stron www, zawierające dane osobowe, teleadresowe i adresy e-mail oraz zawierające uwagi skierowane do redakcji podhale24.pl (dziękujemy za Państwa opinie i uwagi, ale oczekujemy na nie pod adresem redakcja@podhale24.pl).
reklama
kursy walut
reklama
reklama
reklama
reklama
reklama
Pod naszym patronatem
Skontaktuj się z nami
Adres korespondencyjny Podhale24.pl
ul. Krzywa 9
34-400 Nowy Targ
Obserwuj nas
Ta strona używa cookies. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na wykorzystywanie cookies. Więcej informacji znajdziesz w naszej polityce prywatności. Zamknij