Sobota, 20 sierpnia
Imieniny: Bernarda, Sobiesława, Samuela
Rabka Zdrój
Clouds
20°
Wiatr: 4.104 km/h Wilgotność: 88 %
Clouds
20°
Wiatr: 4.32 km/h Wilgotność: 70 %
Clouds
20°
Wiatr: 4.536 km/h Wilgotność: 87 %
Clouds
21°
Wiatr: 5.544 km/h Wilgotność: 84 %
Clouds
18°
Wiatr: 4.788 km/h Wilgotność: 78 %
Clouds
16°
Wiatr: 4.392 km/h Wilgotność: 78 %
Jakość powietrza
48 %
Nowy Targ
12 %
Zakopane
38 %
Rabka-Zdrój
Nowy Targ
Dobra
PM 10: 24 | 48 %
Zakopane
Bardzo dobra
PM 10: 6 | 12 %
Rabka-Zdrój
Bardzo dobra
PM 10: 19 | 38 %
Koronawirus
12
Zakażonych
0
Zgonów
Powiat
Nowotarski
Powiat
Tatrzański
Zakażonych
11
1
Zgonów
0
0
Na kwarantannie
0
0
Wykonanych testów
30
21
19.07.2022, 17:23 | czytano: 2660

Jacek Sowa: Podhalańskich kółek czar: Czarodziejskie kółka w plenerze

FELIETON. Jak się rzekło, ogrodzenie terenu wokół centrum motoryzacyjnego i stacji benzynowej przy ulicy Szaflarskiej, powoli zamienia się w ekspozycję fotogramów, będących częścią projektu Łukasza Worwy, traktującego o historii motoryzacji na Podhalu - przypomina Jacek Sowa, dziennikarz rodem z Nowego Targu - w kolejnym tekście z cyklu "Podhalańskich kółek czar".

Podhalańskich kółek czar - kółka w plenerze
Do najstarszych z dziesiątki już zamontowanych banerów należy obrazek rodzajowy, czasowo szacowany na połowę lat dwudziestych minionego wieku.

Odkryta niedawno w archiwum rodzinnym stara fotografia przedstawia młodych ludzi w automobilu na tle ruin zamku w Niedzicy. O ile z identyfikacją sióstr Rapackich nie było trudności, a tyle rozpracowaniem marki pojazdu zajęli się znawcy tematu, a więc Grzegorz Chmielewski z krakowskiego Radia Kierowców czy Maciej Peda, właściciel muzeum starych samochodów z Gostynia.

Redaktor Chmielewski, jako ceniony kronikarz motoryzacyjny, uważa, że pewne okoliczności wskazują, iż zdjęcie pochodzi z drugiej połowy lat dwudziestych XX stulecia. Spatynowana fotografia nie pozwala na identyfikację marki samochodu, a kierownica po prawej stronie królowała wtedy jeszcze w całej Europie; ówczesne realia najbardziej wskazują na rodowód Daimler-Benza, zaś kolekcjoner starych aut z Gostynia jest bardziej za amerykańskim rodowodem automobilu. Pochodzenia pojazdu także trudno dociec, wobec braku przedniej tablicy rejestracyjnej. Pierwsza w odrodzonej Polsce statystyka z 1924 roku podaje ogólną liczbę około 7500 pojazdów mechanicznych łącznie, a więc samochodów osobowych, ciężarowych i autobusów.

W tamtych czasach posiadanie automobilu było czymś absolutnie wyjątkowym, będąc przywilejem ludzi majętnych. Być może więc był to pojazd służbowy, lub też należał do siedzącego za kierownicą absztyfikanta, starającego się o względy którejś z beneficjentek rodzinnych dóbr (w tym młyna na Kowańcu), które Władysław Rapacki, były sekretarz Zarządu Miejskiego, pozostawił w spadku swej żonie Annie Rapackiej (z domu Jachymiak). Być może…

Siostry Rapackie na wycieczce do Niedzicy

Automobil zatrzymał się przed słupkiem z okrągłą tarczą, ale nie widać jej awersu, więc nie da się odczytać znaczenia znaku. Nie ma zbyt szerokiego pola do interpretacji, a książka „Ustawy i rozporządzenia odnoszące się do ruchu samochodowego w Polsce” (Książnica-Atlas, Lwów-Warszawa 1928) wylicza raptem cztery znaki drogowe. Wszystkie są ostrzegawcze, wszystkie mają okrągłe tarcze (dopiero w 1926 znaki przybrały postać trójkąta) o średnicy zaledwie 27 cm. Te cztery znaki uprzedzały przed niebezpiecznym zakrętem, przejazdem kolejowym, skrzyżowaniem dróg i poprzecznym ściekiem lub garbem. Był i piąty, też okrągły – „przerwa komunikacji lub obowiązkowe wstrzymanie ruchu”; ten był stawiany pośrodku drogi. Cztery poprzednie ustawiano po prawej stronie, bo po pierwszej wojnie światowej w Rzeczypospolitej wprowadzono ruch prawostronny na terenach po wszystkich trzech byłych zaborach. Ale w praktyce w byłym zaborze austriackim (więc i w Małopolsce) prawostronny ruch zaczął obowiązywać z kilkuletnim opóźnieniem, dopiero od jesieni 1922.

Skoro więc znak ostrzegawczy koło Niedzicy stoi po prawej – to znak, że już obowiązywał ruch prawostronny. Przed czym ów znak mógł ostrzegać? Na pewno nie przed przejazdem kolejowym, bo kolei tam nie było i nie ma. Więc pewnie niebezpieczny zakręt – wszak gościniec wiedzie pośród gór, zatem musi być kręty. Widać za to, że tłuczniowa nawierzchnia jest stosunkowo równa, zadbana – nie ma na niej wybojów, kolein; dobry standard sprzed wieku. Wzdłuż traktu jest poprowadzona sieć telegraficzna – to miara rangi tego szlaku.

Jeep zajmuje Bryniarskim pół podwórka

Tak czy owak – mamy zagadkę, której nie potrafię rozgryźć jako prawnuk Władysława Rapackiego, podobnie jak i mój kuzyn, Janusz Brożek, także z Rapackich po kądzieli. Nie zaprząta sobie tym głowy także Hania Bryniarska, praprawnuczka Władysława, dla której dobre są auta zarówno niemieckie jak i amerykańskie, czego dowodem jest zajmujący pół podwórka Jeep Wrangler.

Z kolejnymi fotogramami nie było już tyle kłopotu. Rozpoznana została słynna pani Tosia z kawiarenki czy młodzian przedwojenną porą przy dystrybutorze w rynku – to szesnastoletni wówczas Tadeusz Zapiórkowski, późniejszy dyrektor Banku PKO i poseł na Sejm. Inny młodzieniec, oparty o zmodernizowaną warszawę od nauki jazdy w PZMot., to autor tego felietonu…

Galeria wypełnia się postaciami i historią, która pęcznieje z dnia na dzień, a którą przecież musimy skończyć w tym jubileuszowym roku naszej stacji na peryferiach miasta. Bank informacji nadal czynny!

lukasz.worwa@worwa.com

Jacek Sowa
Reklama
reklama
reklama
reklama
reklama
reklama
Zobacz także
komentarze
pytajnik10:17, 21 lipca 2022
Autorzy zdjęć wykorzystanych fotografii wymienieni?
Czorsztynianka18:40, 20 lipca 2022
Ten znak na pewno uprzedzał o niebezpiecznym zakręcie. Był zakręt i dodatkowo zjazd w dół.Samochód jedzie w kierunku Niedzicy.
Wiktor16:38, 20 lipca 2022
Do Leszek Kusiak. Porównałem z innymi dostępnymi mi zdjęciami i oczywiście Pan ma rację, przepraszam i pozdrawiam
Leszek Kusiak11:37, 20 lipca 2022
Do Wiktora . Nie zgadzam się . Zamek w Czorsztynie jest za samochodem , a samochód jest ustawiony przodem na wschód , czyli jedzie w stronę Niedzicy lub Sromowiec . Samochód jedzie od Baszty Baranowskiego , gdyby wracał jechałby do Baszty Baranowskiego
Autor10:26, 20 lipca 2022
Otrzymałem bardzo cenny komentarz do powyższego tekstu od kolegi Kazimierza Pańszczyka: Myślę, że zdjęcia sporo wyjaśnią. Na jednym widzimy automobil i po prawej krzyż. gdzieś w tym miejscu stały siostry Rapackie. Za krzyżem była jeszcze mała prosta i zakręt na most pod zamkiem w Niedzicy, Dalsza droga na wprost przed mostem prowadziła do Sromowiec. Na zdjęcie z Zamku czorsztyńskiego dokładnie widać tą drogę, a nawet słupy z prądem, most, zamek w Niedzicy itd. Automobil prawdopodobnie stał przed skrętem na most, przed którym potem zaczynał się spływ Dunajcem.
Dzięki, stary Druhu, w książce będzie to uwzględnione!
Jacek Sowa19:46, 19 lipca 2022
Do Leszka i Wiktora: Dziękuję za szybką reakcję; poprawny opis na pewno znajdzie się na kartach książki, którą pod tym samym tytułem chcemy wydać. I zapraszam do współpracy, wszelkie trafne uwagi podnoszą wartość opracowania, na rzetelności którego bardzo nam zależy. Pozdrawiam - autor.
Leszek Kusiak18:20, 19 lipca 2022
Panie Jacku , na tle ruin zamku w Czorsztynie , co zresztą widać na zdjęciu
Wiktor18:07, 19 lipca 2022
Z całym szacunkiem i podziwem dla autora muszę sprostować, że to nie jest zamek w Niedzicy, ale ruiny zamku czorsztyńskiego i układ samochodu w stosunku do tych ruin wskazuje, że samochód wraca z Niedzicy i jest tuż przed skrzyżowaniem w starym Czorsztynie gdzie droga na wprost prowadziła do Nowego Targu, a w prawo w kierunku Szczawnicy
dodaj komentarz

Komentarze są prywatnymi opiniami czytelników portalu. Podhale24.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy. Podhale24.pl zastrzega sobie prawo do nie publikowania komentarzy, w szczególności zawierających wulgaryzmy, wzywających do zachowań niezgodnych z prawem, obrażających osoby publiczne i prywatne, obrażających inne narodowości, rasy, religie itd. Usuwane mogą być również komentarze nie dotyczące danego tematu, bezpośrednio atakujące interlokutorów, zawierające reklamy lub linki do innych stron www, zawierające dane osobowe, teleadresowe i adresy e-mail oraz zawierające uwagi skierowane do redakcji podhale24.pl (dziękujemy za Państwa opinie i uwagi, ale oczekujemy na nie pod adresem redakcja@podhale24.pl).

reklama
reklama
Pod naszym patronatem
Zobacz wersję mobilną podhale24.pl
Skontaktuj się z nami
Adres korespondencyjny Podhale24.pl
ul. Krzywa 9
34-400 Nowy Targ
Obserwuj nas