Poznaj Amerykę z Michałem Adamowskim (14) - White Sands National Park

• Poznaj Amerykę z Michałem Adamowskim (13) - Monument Valley (zdjęcia)

W południowej części Nowego Meksyku, w rozległej kotlinie Tularosa Basin, znajduje się jeden z najbardziej niezwykłych krajobrazów Stanów Zjednoczonych. Zamiast typowych dla pustyni żółtych, czerwonych czy pomarańczowych piasków rozciąga się tu ogromne morze olśniewająco białych wydm.
To White Sands National Park - miejsce, które na pierwszy rzut oka może przypominać zaśnieżony krajobraz, choć temperatury latem regularnie przekraczają 30°C. Biały materiał pokrywający wydmy nie jest jednak zwykłym piaskiem kwarcowym. To gips, a dokładniej drobne ziarna gipsu powstałe w wyniku trwających miliony lat procesów geologicznych.
Park Narodowy White Sands chroni największe na świecie pole wydm gipsowych o powierzchni ponad 700 km?. To miejsce jednocześnie surowe i delikatne, niemal pozbawione typowej dla pustyni roślinności, a jednak pełne życia.

Jak powstały białe wydmy?
Historia White Sands zaczęła się setki milionów lat temu. Około 280-250 milionów lat temu obszar dzisiejszego południowego Nowego Meksyku znajdował się pod wodami płytkiego morza zwanego Morzem Permskim. Przez miliony lat na dnie odkładały się warstwy gipsu i innych minerałów. Późniejsze ruchy geologiczne oraz zmiany poziomu morza doprowadziły do powstania rozległej kotliny. W jej najniższym punkcie z czasem utworzyło się ogromne jezioro Lake Otero.
Kiedy klimat zaczął się ocieplać i stawać coraz bardziej suchy, Lake Otero stopniowo wysychało. Pozostało po nim rozległe, suche dno jeziora - obszar znany dziś jako Alkali Flat - oraz mniejsze, okresowo wypełniające się wodą Lake Lucero.
Wraz z wysychaniem jeziora na powierzchni zaczęły tworzyć się kryształy selenitu. Wiatr i woda stopniowo rozdrabniały je na coraz mniejsze kawałki. Z czasem powstały drobne ziarna gipsu, które wiatr zaczął przenosić i gromadzić w wydmy. Proces ten trwa do dziś.
Silne wiatry przesuwają gipsowy piasek, a wydmy nieustannie zmieniają swój kształt i położenie. W efekcie White Sands nie jest statycznym krajobrazem. To żywy, nieustannie zmieniający się system, który powstaje i przeobraża się dzięki współdziałaniu wody, wiatru, słońca i geologii.
Oficjalne materiały parku podkreślają, że bez odpowiedniej ilości wody ten niezwykły system nie mógłby istnieć. Woda gruntowa znajduje się miejscami zaledwie kilkadziesiąt centymetrów pod powierzchnią i pomaga utrzymywać piasek w obrębie kotliny. White Sands jest więc paradoksalnie pustynią, której istnienie w ogromnym stopniu zależy od wody.

Dlaczego piasek jest biały?
Gips jest minerałem powszechnie występującym na świecie, ale bardzo rzadko spotyka się go w formie rozległych pól piaskowych. To właśnie dlatego White Sands jest tak wyjątkowe.
W przeciwieństwie do większości piasków, które składają się przede wszystkim z kwarcu, piasek White Sands powstał z gipsu. Drobne kryształy odbijają światło, nadając wydmom charakterystyczny, niemal śnieżnobiały kolor.
W słoneczny dzień krajobraz potrafi być wręcz oślepiający. Białe wydmy kontrastują z błękitnym niebem, ciemnymi górami otaczającymi kotlinę oraz zielenią roślin, które próbują przetrwać w tym niezwykle wymagającym środowisku.
Odpowiednie okulary przeciwsłoneczne są tu naprawdę niezbędne. Światło odbijające się od białej powierzchni może być bardzo intensywne - podobnie jak w zimowych górach podczas słonecznego dnia.

White Sands - pustynia pełna życia
Patrząc na rozległe białe wydmy, można odnieść wrażenie, że jest to miejsce niemal całkowicie pozbawione życia. Nic bardziej mylnego.
W White Sands żyje ponad 800 gatunków zwierząt. Wiele z nich przystosowało się do niezwykłych warunków panujących w tym środowisku.
Jednym z najbardziej interesujących przykładów jest zjawisko tzw. "białych gatunków". Zanim powstały białe wydmy, zwierzęta żyjące w tym regionie miały ciemniejsze ubarwienie. W miarę jak krajobraz stawał się coraz jaśniejszy, osobniki lepiej wtapiające się w białe otoczenie miały większe szanse na przetrwanie.
Przez tysiące lat i wiele pokoleń niektóre gatunki stopniowo przystosowały się do białego środowiska.
Wśród zwierząt, które można spotkać w parku, znajdują się między innymi: jasne odmiany gryzoni, lisy, kojoty, jaszczurki, owady, ptaki, różne gatunki ssaków pustynnych.
Wiele zwierząt prowadzi nocny tryb życia. W ciągu dnia wysokie temperatury i intensywne słońce sprawiają, że bardziej aktywne są przede wszystkim rano i wieczorem.
Dlatego podczas spaceru po wydmach warto zwracać uwagę nie tylko na same zwierzęta, ale również na ich ślady. W idealnie gładkiej powierzchni piasku można znaleźć ślady łap, ogonów, owadów i innych stworzeń, które przeszły tędy kilka godzin wcześniej.

Rośliny, które potrafią zatrzymać wydmy
Roślinność White Sands musi radzić sobie z wyjątkowo trudnymi warunkami.
Gipsowy piasek jest ubogi w składniki odżywcze, a temperatury mogą zmieniać się od wartości bliskich zera do ponad 38°C. Do tego dochodzą susza, silny wiatr i wysokie stężenie soli w glebie. Mimo to niektóre rośliny potrafią tu przetrwać.
Roślinność odgrywa bardzo ważną rolę w funkcjonowaniu całego ekosystemu. Korzenie pomagają stabilizować krawędzie wydm, a rośliny zapewniają zwierzętom pożywienie i schronienie. Niektóre gatunki przystosowały się do życia w glebie bogatej w gips. Są określane jako rośliny gypsophilous - gatunki, które szczególnie dobrze radzą sobie w takich warunkach. Wędrówka przez White Sands jest więc nie tylko spacerem po piasku. To także okazja, aby zobaczyć, jak życie potrafi przystosować się do środowiska, które na pierwszy rzut oka wydaje się niemal całkowicie niegościnne.

Od pomysłu na kopalnię do ochrony narodowej
W pierwszych dekadach XX wieku pojawiały się pomysły wykorzystania białych wydm w celach komercyjnych. Rozważano między innymi wydobywanie gipsu. Jednak niska wartość nieprzetworzonego gipsowego piasku sprawiła, że pomysły wydobywcze nie okazały się opłacalne. Z czasem mieszkańcy regionu zaczęli dostrzegać, że największą wartością tego miejsca jest jego wyjątkowość.
White Sands National Monument został ustanowiony w 1933 roku przez prezydenta Herberta Hoovera. Celem było zabezpieczenie największego na świecie pola wydm gipsowych oraz źródeł, z których powstaje charakterystyczny biały piasek. Przez dziesięciolecia teren pozostawał pomnikiem narodowym.
20 grudnia 2019 roku White Sands National Monument został przemianowany na White Sands National Park i został wówczas 62. parkiem narodowym w Stanach Zjednoczonych.

Visitor Center - dobry początek wizyty
Wizyta w White Sands National Park powinna rozpocząć się od Visitor Center.
Budynek jest wyjątkowy również pod względem architektonicznym. Został zbudowany w latach 1936-1938 w stylu Spanish Pueblo Revival, charakterystycznym dla południowego zachodu Stanów Zjednoczonych. Do budowy wykorzystano lokalne materiały.
W Visitor Center można: uzyskać informacje od rangerów, obejrzeć wystawy muzealne, zobaczyć film dokumentalny, zapoznać się z historią i geologią parku, odwiedzić sklep i kupić pamiątki, zdobyć informacje o szlakach i aktualnych warunkach. To także dobre miejsce, aby przed wyjazdem na Dunes Drive dowiedzieć się, które fragmenty parku są aktualnie dostępne.

Dunes Drive - droga przez białe morze
Najważniejszą drogą w parku jest Dunes Drive.
Trasa ma około 13 kilometrów w jedną stronę. Cała podróż tam i z powrotem to około 26 kilometrów. Przejazd bez zatrzymywania się zajmuje około 45 minut, ale zdecydowanie nie warto się spieszyć. Po drodze znajdują się: punkty widokowe, parkingi, miejsca piknikowe, wejścia na szlaki, tablice informacyjne, toalety. Pierwsze około 5 mil drogi jest asfaltowe, a ostatnie około 3 mile prowadzą po twardej nawierzchni wykonanej z gipsowego piasku.
Dunes Drive wprowadza odwiedzających coraz głębiej w krajobraz wydm. Początkowo można zobaczyć więcej roślinności, natomiast w dalszej części trasy dominują coraz większe i bardziej otwarte przestrzenie. Dla fotografa jest to niezwykle interesujące miejsce. Każda wydma może wyglądać zupełnie inaczej w zależności od kąta padania światła. Rano cienie są długie i wyraźne, w południe krajobraz staje się minimalistyczny i niemal abstrakcyjny, a wieczorem białe wydmy przybierają ciepłe odcienie.

Szlaki turystyczne w White Sands
White Sands National Park ma pięć wyznaczonych szlaków. Nie są to jednak typowe szlaki, jakie znamy z gór czy lasów. W wielu miejscach trzeba wspinać się na wydmy i schodzić z nich, a krajobraz może wyglądać niemal identycznie we wszystkich kierunkach. Z tego powodu orientacja w terenie jest bardzo ważna. Większość szlaków oznaczona jest kolorowymi słupkami oraz symbolami. Jeśli podczas wędrówki nie widzimy kolejnego oznaczenia, nie należy iść dalej na ślepo. Trasy są łatwe, najdłuższa liczy 8 kilometrów.

Jazda na sankach po wydmach
Jedną z najbardziej charakterystycznych atrakcji White Sands jest zjeżdżanie na sankach po wydmach. Biały gipsowy piasek przypomina śnieg, a odpowiednio przygotowane plastikowe sanki potrafią bardzo dobrze ślizgać się po stromych zboczach. Sanki można przywieźć ze sobą albo kupić na miejscu w sklepie przy Visitor Center. Najlepiej sprawdzają się plastikowe ślizgi. Zjazd po wydmie może być świetną zabawą zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Sankami można zjeżdżać w odpowiednich miejscach na terenie parku, z dala od drogi i roślinności. Warto wybierać szerokie, wolne od przeszkód zbocza oraz zawsze sprawdzić, czy na dole nie ma innych osób. White Sands jest jednym z niewielu parków narodowych, gdzie można jednocześnie podziwiać wyjątkowy krajobraz i po prostu dobrze się bawić.

Kiedy najlepiej odwiedzić White Sands?
Park jest otwarty przez cały rok, jednak warunki zmieniają się znacząco w zależności od pory roku. Latem temperatury mogą być bardzo wysokie. Wędrówka po białym piasku może być wtedy wymagająca, szczególnie w środku dnia. Ciekawostką jest natomiast to, że nawet podczas 30 stopniowych upałów piasek pozostaje chłodny i nie parzy w stopy jak na tradycyjnej pustyni. Najlepszymi porami na dłuższe spacery są zazwyczaj wczesny ranek i późne popołudnie. Zimą temperatury są znacznie niższe, a światło często jest bardzo dobre do fotografowania. Warto również pamiętać o sezonie monsunowym, który przypada mniej więcej od początku lipca do połowy października. Burze mogą pojawiać się szybko, a pogoda w pustynnym środowisku potrafi zmienić się w krótkim czasie. Przed przyjazdem należy zawsze sprawdzić aktualne warunki oraz ewentualne zamknięcia. White Sands znajduje się bowiem w pobliżu White Sands Missile Range. Testy rakietowe mogą czasami powodować zamknięcia dróg i czasowe ograniczenia dostępu do parku.

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie?
White Sands można zobaczyć podczas krótkiej wizyty, ale zdecydowanie warto przeznaczyć na park przynajmniej kilka godzin.
Minimalny plan może obejmować: wizytę w Visitor Center, przejazd Dunes Drive, krótki spacer po wydmach, zjazdy na sankach, zachód słońca. Jeżeli chcemy przejść dłuższy szlak, zrobić dużo zdjęć i spokojnie cieszyć się krajobrazem, najlepiej zaplanować cały dzień. Park nie jest miejscem, które trzeba zwiedzać w pośpiechu. Jego największą atrakcją jest sama przestrzeń. Można zatrzymać samochód, wejść kilkaset metrów na wydmy i nagle znaleźć się w całkowitej ciszy, z dala od drogi i innych ludzi.

Co zabrać ze sobą?
White Sands może wyglądać jak łatwe miejsce do zwiedzania, ale pustynne warunki wymagają odpowiedniego przygotowania.
Podczas wizyty warto mieć: dużą ilość wody, nakrycie głowy, obowiązkowo okulary przeciwsłoneczne, krem z filtrem, wygodne obuwie, lekkie ubranie, dodatkową warstwę odzieży na chłodniejszy wieczór, mapę lub wcześniej pobraną aplikację z mapami offline, zapas wody w samochodzie.
Wędrówka po wydmach jest bardziej męcząca, niż może się wydawać. Każde wejście pod górę oznacza poruszanie się po sypkim podłożu, a intensywne słońce odbijające się od białej powierzchni dodatkowo zwiększa obciążenie organizmu.
National Park Service nie zaleca rozpoczynania wędrówki, gdy temperatura osiąga lub przekracza 30°C.

Czy można nocować w parku?
White Sands National Park nie oferuje obecnie standardowych możliwości noclegu dla odwiedzających. Backcountry camping pozostaje zamknięty, a w parku nie ma tradycyjnego campingu, na którym można po prostu wynająć miejsce pod namiot czy kamper. Najbliższe hotele, restauracje i inne udogodnienia znajdują się w okolicznych miejscowościach, przede wszystkim w Alamogordo. Dlatego White Sands najczęściej odwiedza się jako część większej podróży po południowym Nowym Meksyku.

White Sands - jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w USA
White Sands National Park jest miejscem, które trudno porównać z jakimkolwiek innym parkiem narodowym w Stanach Zjednoczonych. Nie ma tu wysokich granitowych szczytów Yosemite, głębokich kanionów ani wielkich wodospadów. Zamiast tego jest ogromna, biała przestrzeń. Wydmy wyglądają jak śnieg, ale powstały z minerałów. Krajobraz przypomina inną planetę, ale żyją w nim setki gatunków zwierząt. Wydaje się pusty, a jednak zachował ślady mamutów, leniwców, wilków strasznych i dawnych ludzi.
To właśnie ta niezwykła mieszanka geologii, historii i przyrody sprawia, że White Sands jest tak wyjątkowe. Można tu przyjechać na krótki spacer, zjechać na sankach z wydmy, zrobić kilka zdjęć i pojechać dalej. Można też spędzić cały dzień na odkrywaniu kolejnych zakamarków białego morza.
Moja pierwsza wizyta w tym parku była zdecydowanie za krótka i jeśli kiedyś będzie okazja przyjechać tu raz jeszcze, to na pewno zaplanuję swój czas trochę inaczej. Przede wszystkim tak, żeby zostać do zachodu słońca. Mimo wszystko uważam, że wizyta w tym miejscu jest zdecydowanie warta uwagi i pomimo tego, że jest on dość daleko od skupiska większych atrakcji na zachodzie USA, to jeśli ktoś dysponuje czasem, to koniecznie trzeba zapuścić się w rejony południowego Nowego Meksyku.